Bằng luật sư: Điều kiện và quy trình trở thành luật sư

Để sở hữu tấm bằng luật sư thực thụ và chính thức hoạt động nghề nghiệp tại Việt Nam, cá nhân phải vượt qua một lộ trình kiểm tra, đào tạo và sát hạch hết sức nghiêm ngặt của cơ quan quản lý nhà nước cùng tổ chức xã hội nghề nghiệp. Nhiều người vẫn thường lầm tưởng rằng chỉ cần tốt nghiệp cử nhân ngành luật tại một trường đại học là đã có thể tự xưng và hoạt động với tư cách là một luật sư thực thụ.

Bằng luật sư thực chất không phải là một văn bằng đơn lẻ, mà là một chuỗi các chứng chỉ pháp lý được cấp theo lộ trình nghiêm ngặt tại Việt Nam. Để chính thức hành nghề, cá nhân bắt buộc phải sở hữu Bằng Cử nhân Luật, Chứng chỉ tốt nghiệp đào tạo nghề Luật sư, Chứng chỉ hành nghề luật sư và Thẻ luật sư do Liên đoàn Luật sư Việt Nam cấp.

1. Phân định rõ bản chất bằng luật sư và các loại văn bằng liên quan

Khái niệm “bằng luật sư” thường được người dân sử dụng theo thói quen để chỉ chung cho tư cách hành nghề của một luật sư. Tuy nhiên, dưới góc độ pháp lý, không có một văn bằng đơn lẻ nào mang tên như vậy. Để được xã hội và pháp luật công nhận, một cá nhân phải tích lũy đầy đủ các loại giấy tờ và chứng chỉ chuyên môn theo từng nấc thang nghề nghiệp rõ rệt.

1.1. Bằng cử nhân Luật – Nền tảng cơ bản

Bằng cử nhân Luật là văn bằng học thuật do các trường đại học đào tạo ngành luật hợp pháp cấp sau khi người học hoàn thành chương trình cử nhân (thường kéo dài 4 năm). Đây là tấm vé thông hành đầu tiên và bắt buộc phải có để bạn bắt đầu bước chân vào con đường tư pháp. Văn bằng này chứng nhận người học đã được trang bị các kiến thức lý luận cơ bản về hệ thống pháp luật, hiến pháp, các bộ luật chuyên ngành nhưng chưa đồng nghĩa với việc có thể đại diện hay bảo vệ quyền lợi cho khách hàng tại tòa án.

1.2. Chứng chỉ tốt nghiệp đào tạo nghề Luật sư

Sau khi có bằng đại học chuyên ngành, người học phải trải qua khóa đào tạo kỹ năng thực hành nghề nghiệp. Chứng chỉ tốt nghiệp đào tạo nghề này do Học viện Tư pháp cấp sau khi học viên hoàn thành chương trình học kéo dài 12 tháng. Tại đây, học viên không còn học lý thuyết suông mà được huấn luyện chuyên sâu về kỹ năng tranh tụng, kỹ năng tư vấn pháp luật, kỹ năng thương lượng giải quyết tranh chấp và nghiên cứu hồ sơ vụ án.

1.3. Chứng chỉ hành nghề luật sư

Đây là quyết định công nhận chính thức về mặt quản lý nhà nước. Chứng chỉ hành nghề do Bộ trưởng Bộ Tư pháp cấp cho những cá nhân đã đạt yêu cầu trong kỳ thi kiểm tra kết quả tập sự hành nghề luật sư quốc gia. Chứng chỉ này công nhận cá nhân đó đã đủ tiêu chuẩn chuyên môn và kỹ năng thực tế để chuẩn bị bước vào giai đoạn hành nghề chính thức.

1.4. Thẻ luật sư – Giấy phép hành nghề chính thức

Dù đã được Bộ Tư pháp cấp chứng chỉ hành nghề, bạn vẫn chưa được phép nhận hồ sơ vụ án hay nhân danh luật sư để cung cấp dịch vụ pháp lý nếu chưa có thẻ luật sư. Thẻ này do Liên đoàn Luật sư Việt Nam cấp sau khi cá nhân hoàn tất thủ tục gia nhập một Đoàn Luật sư cấp tỉnh hoặc thành phố trực thuộc trung ương. Đây là giấy tờ tùy thân đặc thù chứng minh tư cách thành viên tổ chức nghề nghiệp và là căn cứ để các cơ quan tiến hành tố tụng chấp thuận quyền tham gia bảo vệ khách hàng của luật sư.

2. Xác định điều kiện để trở thành luật sư tại Việt Nam theo quy định hiện hành

Căn cứ theo quy định tại Luật Luật sư 2006 (số 65/2006/QH11), được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 20/2012/QH13, một người muốn trở thành luật sư và được cấp các văn bằng, chứng chỉ liên quan phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện khắt khe về cả năng lực trí tuệ lẫn tư cách đạo đức.

2.1. Điều kiện về trình độ đào tạo và bằng cấp

Về học vấn, ứng viên bắt buộc phải có bằng tốt nghiệp đại học chuyên ngành luật (Cử nhân Luật). Tiếp đó, phải hoàn thành khóa đào tạo nghề luật sư tại cơ sở đào tạo được cấp phép và trải qua thời gian tập sự hành nghề tại các tổ chức hành nghề luật sư hợp pháp theo đúng thời gian quy định.

2.2. Điều kiện về đạo đức và tư cách

Luật sư là một nghề nghiệp đặc thù liên quan trực tiếp đến công lý, quyền con người và tài sản của công dân. Do đó, người muốn hành nghề phải có phẩm chất đạo đức tốt, trung thực, khách quan và nghiêm túc tuân thủ Hiến pháp cùng pháp luật. Việc trau dồi và giữ gìn đạo đức nghề luật sư không chỉ là điều kiện để được cấp thẻ mà còn là nguyên tắc bắt buộc phải tuân thủ trong suốt quá trình hoạt động thực tế nhằm bảo vệ uy tín của toàn ngành.

2.3. Các điều kiện khác theo quy định pháp luật

Người đề nghị cấp chứng chỉ phải là công dân Việt Nam, giữ vững lòng trung thành với Tổ quốc, có năng lực hành vi dân sự đầy đủ theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015 (số 91/2015/QH13) và có đủ sức khỏe để gánh vác trách nhiệm công việc. Những trường hợp đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự, đang chấp hành hình phạt hoặc bị hạn chế năng lực hành vi dân sự đều không đủ điều kiện để xét duyệt cấp chứng chỉ.

3. Thực hiện quy trình chi tiết để có bằng luật sư và hành nghề chính thức

Con đường từ một học sinh trung học cho đến khi cầm trên tay tấm thẻ luật sư chính thức là cả một quá trình nỗ lực bền bỉ. Quy trình này được chia thành 5 giai đoạn liên tục và tuần tự.

3.1. Giai đoạn 1: Đào tạo cử nhân Luật (Đại học)

Sinh viên phải theo học ngành luật tại các trường đại học chính quy trong thời gian từ 4 năm. Giai đoạn này giúp người học hình thành tư duy pháp lý, nắm vững các quy định của hệ thống luật pháp Việt Nam từ luật công đến luật tư, từ luật nội dung đến luật hình thức.

3.2. Giai đoạn 2: Đào tạo nghề Luật sư

Sau khi nhận bằng tốt nghiệp đại học, ứng viên đăng ký khóa đào tạo nghề tại Học viện Tư pháp. Khóa học kéo dài 12 tháng. Tại đây, học viên sẽ được các luật sư kỳ cựu, thẩm phán, kiểm sát viên hướng dẫn cách thức tham gia tranh tụng tại tòa án, kỹ năng soạn thảo hợp đồng thương mại và tư vấn doanh nghiệp.

3.3. Giai đoạn 3: Tập sự hành nghề luật sư

Hoàn thành khóa học nghề, học viên nhận Chứng chỉ tốt nghiệp đào tạo nghề và phải tìm kiếm một tổ chức hành nghề luật sư (văn phòng luật sư hoặc công ty luật) để đăng ký tập sự. Thời gian tập sự kéo dài 12 tháng dưới sự hướng dẫn trực tiếp của một luật sư có ít nhất 3 năm kinh nghiệm hành nghề. Người tập sự phải đăng ký danh sách tại Đoàn Luật sư cấp tỉnh nơi tổ chức hành nghề đặt trụ sở.

3.4. Giai đoạn 4: Kiểm tra kết quả tập sự và cấp Chứng chỉ hành nghề

Sau khi kết thúc thời gian tập sự, người tập sự được tham dự Kỳ thi kiểm tra kết quả tập sự hành nghề luật sư do Hội đồng kiểm tra quốc gia tổ chức. Kỳ thi này kiểm tra cả lý thuyết pháp lý, kỹ năng hành nghề thực tế lẫn hiểu biết về quy tắc đạo đức ứng xử nghề nghiệp. Nếu thi đỗ, người tập sự làm hồ sơ gửi Sở Tư pháp để Bộ Tư pháp xem xét cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư.

3.5. Giai đoạn 5: Gia nhập Đoàn Luật sư và cấp Thẻ luật sư

Bước cuối cùng là nộp hồ sơ gia nhập Đoàn Luật sư cấp tỉnh hoặc thành phố trực thuộc trung ương. Sau khi có quyết định kết nạp thành viên của Ban chủ nhiệm Đoàn Luật sư, tổ chức này sẽ gửi văn bản đề nghị Liên đoàn Luật sư Việt Nam cấp Thẻ luật sư chính thức cho thành viên mới.

4. Điểm qua những lưu ý quan trọng khi theo đuổi nghề luật sư

Theo đuổi nghề luật sư đòi hỏi một sự đầu tư nghiêm túc về cả thời gian, tài chính lẫn bản lĩnh cá nhân trước các áp lực xã hội.

4.1. Thời gian và chi phí đào tạo, cấp phép

Tổng thời gian thực tế từ khi bắt đầu bước vào giảng đường đại học cho đến khi chính thức cầm Thẻ luật sư trên tay dao động từ 6 đến 7 năm. Đây là một hành trình dài đòi hỏi sự kiên trì cao độ.

Về chi phí, bên cạnh học phí đại học theo quy định của từng trường, học viên khóa đào tạo nghề tại Học viện Tư pháp phải nộp học phí theo mức trần quy định (khoảng vài chục triệu đồng tùy thời điểm). Ngoài ra còn có các khoản phí gia nhập Đoàn Luật sư địa phương và phí đóng góp niên liễm hàng năm cho tổ chức xã hội nghề nghiệp.

4.2. Trách nhiệm và đạo đức nghề nghiệp

Sau khi có thẻ hành nghề, luật sư phải chịu trách nhiệm cá nhân trước pháp luật và khách hàng về chất lượng dịch vụ pháp lý mà mình cung cấp. Mọi hành vi vi phạm đạo đức, tiết lộ bí mật thông tin khách hàng hay nhận tiền từ cả hai phía tranh chấp đều bị xử lý kỷ luật nghiêm khắc, có thể dẫn đến việc bị thu hồi chứng chỉ hành nghề vĩnh viễn.

4.3. Các trường hợp được miễn đào tạo nghề hoặc giảm thời gian tập sự

Nhằm thu hút nhân sự chất lượng cao và có kinh nghiệm tư pháp phong phú, Luật Luật sư hiện hành quy định một số trường hợp đặc biệt được miễn đào tạo nghề hoặc giảm thời gian tập sự:

• Người đã là Thẩm phán, Kiểm sát viên, Điều tra viên cao cấp, Điều tra viên trung cấp, Giáo sư, Phó giáo sư chuyên ngành luật, Tiến sĩ luật được miễn đào tạo nghề luật sư và miễn tập sự hành nghề luật sư.
• Người đã là Điều tra viên sơ cấp, Thẩm tra viên chính Tòa án, Kiểm tra viên chính Viện kiểm sát, Chuyên viên cao cấp, Nghiên cứu viên cao cấp chuyên ngành luật được miễn đào tạo nghề luật sư nhưng vẫn phải thực hiện tập sự hành nghề luật sư.
• Người có thời gian công tác pháp luật từ 10 năm trở lên tại các cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị – xã hội có thể được giảm một phần thời gian tập sự theo quy định chi tiết của pháp luật.

Giống như việc doanh nghiệp FDI cần xác định rõ irc erc là gì để đáp ứng các điều kiện đầu tư khắt khe, người muốn hành nghề luật cũng cần nắm vững các điều kiện miễn giảm để tối ưu hóa lộ trình học tập và làm việc của mình. Để cập nhật nhanh chóng các quy định mới nhất về thủ tục hành nghề cũng như các vấn đề pháp lý phát sinh trong thực tế, bạn có thể tham khảo thêm tại chuyên mục kiến thức pháp lý của Công ty Luật TNHH Duy Minh.

5. Câu hỏi thường gặp về Bằng luật sư

Có phải cứ có bằng cử nhân Luật là được gọi là luật sư không?

Không. Bằng cử nhân Luật mới chỉ là văn bằng học thuật chứng nhận bạn đã hoàn thành chương trình đại học. Để được gọi là luật sư, bạn bắt buộc phải học qua khóa đào tạo nghề, hoàn thành thời gian tập sự, thi đỗ kỳ thi sát hạch quốc gia, được cấp Chứng chỉ hành nghề và gia nhập một Đoàn Luật sư để nhận Thẻ luật sư.

Thời gian tập sự hành nghề luật sư là bao lâu?

Theo quy định của Luật Luật sư hiện hành, thời gian tập sự hành nghề luật sư là 12 tháng, bắt đầu tính từ ngày Đoàn Luật sư cấp tỉnh ra quyết định đăng ký tập sự. Trong thời gian này, người tập sự phải chịu sự hướng dẫn trực tiếp của một luật sư đủ điều kiện theo quy định pháp luật.

Tôi có cần phải thi để lấy Chứng chỉ hành nghề luật sư không?

Có. Bạn bắt buộc phải tham dự Kỳ thi kiểm tra kết quả tập sự hành nghề luật sư do Hội đồng kiểm tra quốc gia tổ chức sau khi hoàn thành 12 tháng tập sự. Chỉ khi thi đạt yêu cầu, bạn mới đủ điều kiện làm thủ tục đề nghị Bộ Tư pháp cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư.

Nếu bị mất Thẻ luật sư thì phải làm sao?

Khi bị mất Thẻ luật sư, bạn cần làm đơn báo mất gửi Ban chủ nhiệm Đoàn Luật sư nơi mình đang sinh hoạt, kèm theo các giấy tờ xác nhận liên quan để được hướng dẫn thủ tục đề nghị Liên đoàn Luật sư Việt Nam xem xét cấp lại thẻ theo đúng quy trình.

Luật sư có được hành nghề ngay sau khi có Chứng chỉ hành nghề không?

Không. Sau khi được cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư, cá nhân vẫn phải hoàn tất thủ tục gia nhập một Đoàn Luật sư cấp tỉnh và được Liên đoàn Luật sư Việt Nam cấp Thẻ luật sư thì mới chính thức được phép hành nghề cung cấp dịch vụ pháp lý cho khách hàng.

Từ những phân tích trên, nguyên tắc vàng duy nhất cần ghi nhớ khi tìm hiểu về con đường này là: nghề luật sư không chấp nhận sự đốt cháy giai đoạn; mọi văn bằng, chứng chỉ và thẻ thành viên đều phải được tích lũy tuần tự thông qua quá trình học tập, rèn luyện thực tế nghiêm túc. Hãy liên hệ với chúng tôi nếu bạn cần tư vấn thêm về các thủ tục pháp lý liên quan.

*Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo và không thay thế cho tư vấn pháp lý chuyên sâu. Do tính chất đặc thù và các tình tiết riêng biệt của mỗi vụ việc, giải pháp thực tế có thể thay đổi tùy thuộc vào hồ sơ và bối cảnh pháp lý tại từng thời điểm. Để nhận phương án tối ưu cho trường hợp của mình, Quý khách vui lòng liên hệ trực tiếp Công ty Luật TNHH Duy Minh — Hotline 0984 138 515 để được hướng dẫn cụ thể.