Khung hình phạt tội trốn thuế và rủi ro pháp lý cần biết

Khung hình phạt tội trốn thuế là vấn đề pháp lý đặc biệt quan trọng khi nhiều cá nhân và doanh nghiệp phát sinh sai phạm trong kê khai doanh thu, hạch toán chi phí nhằm giảm bớt số tiền thuế phải nộp. Trong quá trình thanh tra hoặc kiểm tra thuế định kỳ, ranh giới giữa việc xử phạt vi phạm hành chính với việc chuyển hồ sơ sang cơ quan công an để khởi tố hình sự diễn ra rất nhanh nếu hành vi có dấu hiệu cố ý và số tiền vi phạm vượt ngưỡng luật định.

Khung hình phạt tội trốn thuế theo Điều 200 Bộ luật Hình sự hiện hành quy định mức phạt tù tối đa lên đến 07 năm đối với cá nhân và phạt tiền đến 10 tỷ đồng hoặc đình chỉ hoạt động vĩnh viễn đối với pháp nhân thương mại. Trách nhiệm hình sự phát sinh khi số tiền trốn thuế từ 100 triệu đồng trở lên hoặc dưới 100 triệu đồng nhưng đã từng bị xử phạt hành chính hoặc có tiền án chưa xóa án tích về hành vi này.

1. Khung hình phạt tội trốn thuế đối với cá nhân và pháp nhân thương mại

Căn cứ quy định tại Điều 200 Bộ luật Hình sự 2015 (số 100/2015/QH13, sửa đổi, bổ sung năm 2017), tội trốn thuế áp dụng chế tài xử lý nghiêm khắc đối với cả người phạm tội là thể nhân và tổ chức kinh doanh có tư cách pháp nhân thương mại. Tội trốn thuế theo điều 200 bộ luật hình sự phân định rõ các khung chế tài dựa trên số tiền trốn thuế và tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi vi phạm.

1.1. Mức phạt tiền và hình phạt tù áp dụng đối với cá nhân vi phạm

Đối với cá nhân, khung hình phạt tội trốn thuế được chia thành 03 khung hình phạt chính cùng các biện pháp bổ sung:

• Khung 1: Áp dụng khi trốn thuế với số tiền từ 100 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng, hoặc dưới 100 triệu đồng nhưng đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi trốn thuế hoặc đã bị kết án về tội này (hoặc các tội kinh tế khác theo luật định) chưa được xóa án tích. Người phạm tội bị phạt tiền từ 100 triệu đồng đến 500 triệu đồng hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 01 năm.
• Khung 2: Áp dụng khi số tiền trốn thuế từ 300 triệu đồng đến dưới 01 tỷ đồng, hoặc phạm tội có tổ chức, lợi dụng chức vụ quyền hạn, tái phạm nguy hiểm. Mức phạt tiền từ 500 triệu đồng đến 1,5 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 01 năm đến 03 năm.
• Khung 3: Áp dụng khi số tiền trốn thuế từ 01 tỷ đồng trở lên. Mức phạt tiền từ 1,5 tỷ đồng đến 4,5 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 02 năm đến 07 năm.

Người phạm tội còn có thể bị áp dụng hình phạt bổ sung gồm phạt tiền từ 20 triệu đồng đến 100 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm hoặc tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.

1.2. Mức phạt tiền và biện pháp xử lý đối với pháp nhân thương mại

Pháp luật hình sự quy định rõ mức phạt tội trốn thuế doanh nghiệp khi pháp nhân thương mại thực hiện hành vi vi phạm vì lợi ích của tổ chức. Chế tài đối với pháp nhân thương mại gồm các khung cụ thể:

• Khung 1: Phạt tiền từ 300 triệu đồng đến 01 tỷ đồng khi trốn thuế từ 200 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng, hoặc từ 100 triệu đồng đến dưới 200 triệu đồng nhưng đã bị xử phạt hành chính về hành vi trốn thuế hoặc đã bị kết án chưa được xóa án tích.
• Khung 2: Phạt tiền từ 01 tỷ đồng đến 03 tỷ đồng khi trốn thuế từ 300 triệu đồng đến dưới 01 tỷ đồng, hoặc phạm tội có tổ chức, tái phạm nguy hiểm.
• Khung 3: Phạt tiền từ 03 tỷ đồng đến 10 tỷ đồng hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 06 tháng đến 03 năm nếu số tiền trốn thuế từ 01 tỷ đồng trở lên.

Ngoài ra, pháp nhân thương mại phạm tội còn có thể bị đình chỉ hoạt động vĩnh viễn nếu gây thiệt hại hoặc gây ảnh hưởng xấu nghiêm trọng đến an ninh, trật tự xã hội. Doanh nghiệp còn có thể bị cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định hoặc cấm huy động vốn từ 01 năm đến 03 năm.

2. Dấu hiệu định tội và các hành vi trốn thuế dễ bị truy cứu trách nhiệm hình sự

Nhiều chủ doanh nghiệp thắc mắc trốn thuế bao nhiêu thì bị khởi tố. Về mặt định lượng, ngưỡng khởi điểm để xử lý hình sự là từ 100 triệu đồng đối với cá nhân và từ 200 triệu đồng đối với pháp nhân thương mại (hoặc từ 100 triệu đồng nếu có tình tiết tái phạm).

Tuy nhiên, số tiền chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ là phải có hành vi gian dối nhằm trốn tránh nghĩa vụ nộp thuế vào ngân sách nhà nước.

Thực tiễn công tác thanh tra và điều tra cho thấy các hành vi sau đây rất dễ bị quy kết hành vi trốn thuế có dấu hiệu tội phạm:

• Không nộp hồ sơ đăng ký thuế, không nộp hồ sơ khai thuế hoặc nộp hồ sơ khai thuế sau 90 ngày kể từ ngày hết thời hạn nộp theo quy định.
• Không ghi chép trong sổ kế toán các khoản thu liên quan đến việc xác định số tiền thuế phải nộp, cố ý lập hai hệ thống sổ sách kế toán.
• Không xuất hóa đơn khi bán hàng hóa, dịch vụ hoặc ghi giá trị trên hóa đơn bán hàng thấp hơn thực tế thanh toán (phổ biến trong giao dịch mua bán bất động sản hai giá).
• Sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp để hạch toán hàng hóa, nguyên liệu đầu vào nhằm tăng chi phí được trừ và giảm thuế thu nhập doanh nghiệp hoặc tăng khấu trừ thuế giá trị gia tăng.
• Khai sai các yếu tố làm căn cứ xác định số tiền thuế được miễn, giảm, hoàn thuế nhưng không tự giác điều chỉnh khi bị kiểm tra.

3. Rủi ro pháp lý nghiêm trọng và giải pháp khắc phục hậu quả an toàn

Khi cơ quan thuế phát hiện dấu hiệu gian lận có yếu tố cố ý và số tiền vượt quá ngưỡng hành chính, hồ sơ sẽ được chuyển sang Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh/thành phố để xác minh, làm rõ. Khi đó, trách nhiệm hình sự tội trốn thuế không chỉ đặt lên vai pháp nhân mà người đại diện theo pháp luật, giám đốc điều hành, kế toán trưởng đều đối mặt với nguy cơ bị khởi tố với vai trò chủ mưu hoặc đồng phạm giúp sức.

Một trong những giải pháp cấp thiết nhất khi phát sinh sự việc là chủ động thực hiện khắc phục hậu quả tội trốn thuế. Căn cứ quy định về các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự tại Điều 51 Bộ luật Hình sự, việc người phạm tội tự nguyện nộp lại toàn bộ số tiền thuế trốn, tiền phạt chậm nộp vào ngân sách nhà nước là căn cứ quan trọng để Viện kiểm sát và Tòa án xem xét chuyển khung hình phạt nhẹ hơn hoặc áp dụng hình phạt tiền, án treo thay vì phạt tù giam.

Người liên quan cần nắm rõ quyền mời luật sư bào chữa ngay từ giai đoạn giải trình với cơ quan thuế hoặc khi cơ quan điều tra triệu tập lấy lời khai. Luật sư sẽ hỗ trợ kiểm tra lại toàn bộ hồ sơ kế toán, hóa đơn, bóc tách các khoản chi phí hợp lệ và hỗ trợ người đại diện làm việc với cơ quan tiến hành tố tụng đúng quy trình.

Cá nhân và doanh nghiệp có thể tham khảo mức phí luật sư bào chữa minh bạch để chủ động phương án bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình. Khi có dấu hiệu bị chuyển hồ sơ điều tra, việc sử dụng dịch vụ luật sư hình sự chuyên sâu sẽ giúp đánh giá chính xác mức độ rủi ro và xây dựng phương án khắc phục an toàn nhất.

4. Câu hỏi thường gặp về khung hình phạt tội trốn thuế

Trốn thuế từ bao nhiêu tiền trở lên thì bị xử lý hình sự?

Cá nhân trốn thuế từ 100 triệu đồng trở lên (hoặc dưới 100 triệu đồng nhưng đã bị xử phạt hành chính hoặc có tiền án chưa xóa án tích) sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Đối với pháp nhân thương mại, ngưỡng khởi điểm chịu trách nhiệm hình sự là từ 200 triệu đồng trở lên, hoặc từ 100 triệu đồng nếu thuộc trường hợp đã bị xử phạt hành chính về hành vi này.

Tự nguyện nộp lại đủ số tiền thuế trốn có được miễn truy cứu trách nhiệm hình sự không?

Việc tự nguyện nộp đủ số tiền thuế trốn và tiền chậm nộp không đương nhiên làm chấm dứt việc khởi tố nếu hành vi đã cấu thành tội phạm. Tuy nhiên, đây là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự quan trọng theo Điều 51 Bộ luật Hình sự, giúp người phạm tội có cơ hội được áp dụng mức phạt nhẹ nhất, chuyển sang hình phạt tiền hoặc hưởng án treo.

Doanh nghiệp trốn thuế thì giám đốc hay kế toán trưởng phải chịu trách nhiệm?

Cả người đại diện theo pháp luật (Giám đốc/Tổng Giám đốc) và Kế toán trưởng đều có thể phải chịu trách nhiệm hình sự tùy thuộc vào vai trò, mức độ tham gia. Người ký duyệt báo cáo thuế sai phạm thường chịu trách nhiệm chính, còn kế toán thực hiện hành vi theo chỉ đạo có thể bị truy cứu với vai trò đồng phạm giúp sức.

Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự đối với tội trốn thuế là bao lâu?

Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự được tính theo mức độ nghiêm trọng của tội phạm: 05 năm đối với tội phạm ít nghiêm trọng (khoản 1), 10 năm đối với tội phạm nghiêm trọng (khoản 2 và khoản 3). Thời hiệu được tính từ ngày hành vi phạm tội chấm dứt.

Khi bị cơ quan thuế chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra thì cần làm gì?

Doanh nghiệp và cá nhân cần lập tức niêm phong, rà soát lại toàn bộ chứng từ, sổ sách kế toán để xác định chính xác số liệu chênh lệch. Đồng thời, nên liên hệ ngay với luật sư chuyên về hình sự – thuế để được tư vấn phương án giải trình, thu thập tài liệu chứng minh và thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả kịp thời.

Ngay khi nhận được thông báo kiểm tra thuế có dấu hiệu sai phạm lớn hoặc khi nhận giấy triệu tập từ cơ quan công an, cá nhân và người đại diện doanh nghiệp nên tham vấn luật sư chuyên môn để đánh giá chính xác rủi ro và xác định hướng xử lý đúng luật. Việc chủ động xử lý sớm giúp tránh được những sai lầm nghiêm trọng trong quá trình giải trình hồ sơ.

*Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo và không thay thế cho tư vấn pháp lý chuyên sâu. Do tính chất đặc thù và các tình tiết riêng biệt của mỗi vụ việc, giải pháp thực tế có thể thay đổi tùy thuộc vào hồ sơ và bối cảnh pháp lý tại từng thời điểm. Để nhận phương án tối ưu cho trường hợp của mình, Quý khách vui lòng liên hệ trực tiếp Công ty Luật TNHH Duy Minh — Hotline 0984 138 515 để được hướng dẫn cụ thể.