Tội trốn thuế trong bộ luật hình sự 2017 xử lý ra sao?

Tội trốn thuế trong bộ luật hình sự 2017 luôn là mối bận tâm lớn của nhiều chủ doanh nghiệp và kế toán khi cầm trên tay các tập hóa đơn, báo cáo tài chính hay hồ sơ quyết toán thuế cuối năm. Khi những sai lệch số liệu vượt qua ngưỡng hành chính thông thường, câu hỏi đặt ra là hồ sơ kế toán hiện tại có an toàn trước nguy cơ bị xử lý hình sự hay không.

Theo quy định pháp luật hiện hành, trốn thuế là hành vi cố ý không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ nộp thuế vào ngân sách nhà nước thông qua các thủ đoạn gian dối. Người thực hiện hành vi trốn thuế từ 100 triệu đồng trở lên, hoặc dưới 100 triệu đồng nhưng đã có tiền sự, tiền án theo luật định, sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 200 Bộ luật Hình sự.

1. Dấu hiệu pháp lý của tội trốn thuế theo quy định

Để xác định một hành vi có phạm vào hành vi trốn thuế có dấu hiệu tội phạm hay không, cơ quan tiến hành tố tụng căn cứ vào các yếu tố cấu thành tội phạm được quy định tại Điều 200 Bộ luật Hình sự 2015 (số 100/2015/QH13, sửa đổi bổ sung năm 2017 số 12/2017/QH14). Tội danh này trực tiếp xâm phạm đến trật tự quản lý kinh tế của Nhà nước trong lĩnh vực thu nộp ngân sách.

1.1. Các hành vi trốn thuế bị truy cứu trách nhiệm hình sự

Điều 200 quy định rõ 9 nhóm hành vi trốn thuế bị xử lý hình sự khi có yếu tố lỗi cố ý nhằm mục đích không nộp hoặc nộp ít hơn số tiền thuế phải nộp. Những phương thức phổ biến trong thực tế bao gồm:

• Không nộp hồ sơ đăng ký thuế, hồ sơ khai thuế hoặc nộp sau 90 ngày kể từ ngày hết hạn nộp theo quy định.
• Không ghi chép trong sổ kế toán các khoản thu liên quan đến việc xác định số tiền thuế phải nộp.
• Không xuất hóa đơn khi bán hàng hóa, dịch vụ hoặc ghi giá trị trên hóa đơn bán hàng thấp hơn giá trị thanh toán thực tế.
• Sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp, sử dụng không hợp pháp hóa đơn để hạch toán hàng hóa, nguyên liệu đầu vào nhằm giảm số thuế phải nộp.
• Sử dụng chứng từ, tài liệu không hợp pháp khác để xác định sai số tiền thuế hoặc làm tăng số tiền thuế được miễn, giảm, hoàn.
• Khai sai với thực tế hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu mà không khai bổ sung hồ sơ hải quan sau khi hàng hóa đã được thông quan.
• Cố ý không kê khai hoặc khai sai về thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu.
• Cấu kết với người gửi hàng để nhập khẩu hàng hóa trái quy định.
• Tái xuất khẩu hàng hóa kinh doanh tạm nhập tái xuất nhưng không thực hiện đúng quy định dẫn đến thất thu thuế.

Ý thức chủ quan của người thực hiện hành vi trốn thuế luôn là lỗi cố ý trực tiếp. Người vi phạm nhận thức rõ hành vi của mình là trái luật nhưng vẫn cố tình thực hiện để hưởng lợi bất chính từ số tiền thuế không nộp.

1.2. Định mức số tiền trốn thuế bị khởi tố

Yếu tố định lượng giữ vai trò then chốt trong việc phân định giữa vi phạm hành chính và trách nhiệm hình sự. Ranh giới này được pháp luật lượng hóa bằng số tiền thất thoát cụ thể của ngân sách nhà nước.

Về nguyên tắc định lượng, người thực hiện hành vi gian dối thuộc một trong các trường hợp sau sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự:

• Số tiền trốn thuế từ 100.000.000 đồng đến dưới 300.000.000 đồng.
• Số tiền trốn thuế dưới 100.000.000 đồng nhưng người vi phạm đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi trốn thuế mà chưa hết thời hạn được coi là chưa bị xử phạt.
• Số tiền trốn thuế dưới 100.000.000 đồng nhưng người vi phạm đã bị kết án về tội này hoặc về một trong các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế quy định tại Bộ luật Hình sự, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm.

2. Khung hình phạt đối với tội trốn thuế quy định như thế nào?

Cơ chế xử lý khung hình phạt tội trốn thuế trong Bộ luật Hình sự được phân định rõ ràng giữa trách nhiệm của cá nhân và pháp nhân thương mại. Sự tách bạch này đảm bảo tính răn đe nghiêm minh đối với các chủ thể trong nền kinh tế thị trường.

2.1. Mức xử phạt áp dụng cho cá nhân

Đối với cá nhân phạm tội, Điều 200 quy định 3 khung hình phạt chính cùng các hình phạt bổ sung linh hoạt tùy theo mức độ vi phạm và giá trị tài sản trốn thuế:

Khung 1: Trốn thuế với số tiền từ 100 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng (hoặc dưới 100 triệu đồng nhưng thuộc trường hợp tiền sự, tiền án): Phạt tiền từ 100 triệu đồng đến 500 triệu đồng hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 01 năm.

Khung 2: Phạm tội thuộc một trong các tình tiết như có tổ chức, số tiền trốn thuế từ 300 triệu đồng đến dưới 1 tỷ đồng, lợi dụng chức vụ quyền hạn, phạm tội 02 lần trở lên, hoặc tái phạm nguy hiểm: Phạt tiền từ 500 triệu đồng đến 1,5 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 01 năm đến 03 năm.

Khung 3: Trốn thuế với số tiền từ 1 tỷ đồng trở lên: Phạt tiền từ 1,5 tỷ đồng đến 4,5 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 02 năm đến 07 năm.

Ngoài ra, cá nhân phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 20 triệu đồng đến 100 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm hoặc tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.

2.2. Trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại

Chế định pháp nhân thương mại trốn thuế chịu trách nhiệm hình sự là điểm sửa đổi quan trọng của Bộ luật Hình sự. Pháp nhân chỉ phải chịu trách nhiệm khi hành vi phạm tội được thực hiện nhân danh pháp nhân, vì lợi ích của pháp nhân và có sự chỉ đạo, điều hành của người đại diện.

Khung chế tài tài chính và hoạt động áp dụng cho pháp nhân thương mại bao gồm:

• Trốn thuế từ 200 triệu đến dưới 300 triệu đồng (hoặc từ 100 triệu đến dưới 200 triệu đồng kèm tiền sự, tiền án): Phạt tiền từ 300 triệu đồng đến 1 tỷ đồng.
• Trốn thuế từ 300 triệu đến dưới 1 tỷ đồng (hoặc phạm tội có tổ chức, tái phạm nguy hiểm…): Phạt tiền từ 1 tỷ đồng đến 3 tỷ đồng.
• Trốn thuế từ 1 tỷ đồng trở lên: Phạt tiền từ 3 tỷ đồng đến 10 tỷ đồng hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 06 tháng đến 03 năm.
• Phạm tội gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng hoặc không thể khắc phục: Có thể bị đình chỉ hoạt động vĩnh viễn.

Việc pháp nhân thương mại bị truy cứu trách nhiệm hình sự không loại trừ trách nhiệm hình sự của cá nhân trực tiếp thực hiện hành vi vi phạm.

3. Phân biệt trốn thuế vi phạm hành chính và truy cứu hình sự ra sao?

Nhận diện đúng ranh giới giữa vi phạm hành chính và trách nhiệm hình sự là yếu tố sống còn đối với các doanh nghiệp khi bị thanh tra, kiểm tra thuế. Sự khác biệt cốt lõi nằm ở ý thức chủ quan và số tiền trốn thuế.

Hành vi vi phạm hành chính về thuế thường xuất phát từ việc khai sai, chậm nộp hồ sơ, áp dụng nhầm chính sách thuế hoặc do sự thiếu hiểu biết chuyên môn của bộ phận kế toán. Trong các trường hợp này, người nộp thuế không có thủ đoạn gian dối nhằm che giấu doanh thu hay hợp thức hóa chi phí khống.

Ngược lại, tội trốn thuế trong bộ luật hình sự 2017 đòi hỏi phải có hành vi gian dối có chủ đích, thiết lập hệ thống sổ sách kép, hủy bỏ chứng từ, hoặc dùng hóa đơn giả để chiếm đoạt tiền thuế từ 100 triệu đồng trở lên.

Khi đối diện với các biên bản thanh tra thuế có dấu hiệu vi phạm lớn, việc tìm kiếm sự tham vấn từ dịch vụ luật sư hình sự là giải pháp thiết thực để đánh giá lại chứng cứ và bảo vệ quyền lợi hợp pháp.

Người liên quan có thể tham khảo trước biểu phí tại phí luật sư bào chữa để có sự chuẩn bị chu đáo về nguồn lực pháp lý.

4. Câu hỏi thường gặp về tội trốn thuế trong bộ luật hình sự 2017

Trốn thuế bao nhiêu tiền thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự?

Cá nhân có hành vi gian dối trốn thuế từ 100 triệu đồng trở lên sẽ bị khởi tố hình sự. Trường hợp số tiền dưới 100 triệu đồng vẫn bị truy cứu nếu đã bị xử phạt hành chính về hành vi trốn thuế hoặc đã có tiền án về nhóm tội kinh tế chưa được xóa án tích.

Tự giác nộp đủ số tiền thuế trốn có được miễn trách nhiệm hình sự không?

Việc tự nguyện nộp đủ số tiền thuế trốn và tiền chậm nộp trước khi bị phát hiện có thể được xem xét không truy cứu hình sự tùy tính chất vụ việc. Nếu vụ án đã bị khởi tố, việc khắc phục hậu quả là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự quan trọng theo luật định chứ không đương nhiên được miễn tội.

Giám đốc doanh nghiệp hay kế toán phải chịu trách nhiệm khi trốn thuế?

Cả người đại diện theo pháp luật (giám đốc) và kế toán trưởng đều có thể bị xử lý hình sự với vai trò đồng phạm. Giám đốc thường chịu trách nhiệm với vai trò chủ mưu, chỉ đạo, còn kế toán chịu trách nhiệm với vai trò người thực hành hoặc giúp sức trực tiếp.

Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự đối với tội trốn thuế là bao lâu?

Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự là 05 năm đối với tội phạm quy định tại Khoản 1 Điều 200 (tội phạm ít nghiêm trọng). Đối với hành vi thuộc Khoản 2 và Khoản 3 (tội phạm nghiêm trọng), thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự là 10 năm tính từ ngày thực hiện hành vi.

Có bị cấm đảm nhiệm chức vụ sau khi chấp hành xong án phạt trốn thuế không?

Người bị kết án về tội trốn thuế có thể phải chịu hình phạt bổ sung là cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm kể từ ngày chấp hành xong hình phạt tù hoặc từ ngày bản án có hiệu lực nếu là hình phạt tiền.

Doanh nghiệp khai sai do không hiểu luật có bị khép vào tội trốn thuế không?

Khai sai do năng lực chuyên môn hoặc bất cập trong việc áp dụng văn bản pháp luật không cấu thành tội trốn thuế nếu không có yếu tố cố ý gian lận hay che giấu doanh thu. Trường hợp này doanh nghiệp chỉ bị truy thu và xử phạt vi phạm hành chính về thuế.

Đúc kết lại, ranh giới giữa sai sót hành chính và tội trốn thuế phụ thuộc mật thiết vào yếu tố lỗi cố ý, phương thức che giấu và định mức số tiền thất thoát từ 100 triệu đồng. Việc chủ động rà soát sổ sách chứng từ kế toán định kỳ là biện pháp tối ưu để bảo vệ doanh nghiệp khỏi các rủi ro pháp lý nghiêm trọng. Khi phát sinh các vướng mắc phức tạp trong quá trình thanh tra, kiểm tra thuế, Quý khách hãy liên hệ trực tiếp với chúng tôi để nhận được hướng dẫn chuyên môn kịp thời.

*Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo và không thay thế cho tư vấn pháp lý chuyên sâu. Do tính chất đặc thù và các tình tiết riêng biệt của mỗi vụ việc, giải pháp thực tế có thể thay đổi tùy thuộc vào hồ sơ và bối cảnh pháp lý tại từng thời điểm. Để nhận phương án tối ưu cho trường hợp của mình, Quý khách vui lòng liên hệ trực tiếp Công ty Luật TNHH Duy Minh — Hotline 0984 138 515 để được hướng dẫn cụ thể.