Quảng cáo sai sự thật đang trở thành một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến các cuộc khủng hoảng truyền thông, tranh chấp thương mại và thiệt hại tài chính nặng nề cho cả doanh nghiệp lẫn người tiêu dùng. Khi thông điệp thương mại bị bóp méo nhằm mục đích thúc đẩy doanh số, ranh giới giữa một chiến dịch tiếp thị và hành vi vi phạm pháp luật trở nên đặc biệt mong manh.
Quảng cáo sai sự thật là hành vi đưa ra thông tin không đúng hoặc gây nhầm lẫn về số lượng, chất lượng, giá cả, công dụng, bao bì, nguồn gốc xuất xứ hoặc tính năng của hàng hóa, dịch vụ so với thực tế nhằm thu hút khách hàng. Tùy theo tính chất và mức độ vi phạm, chủ thể thực hiện hành vi có thể bị xử lý quảng cáo sai sự thật bằng chế tài hành chính, buộc bồi thường thiệt hại quảng cáo sai sự thật hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Điểm chính cần nắm
- Hành vi quảng cáo không đúng thực tế bị cấm triệt để theo luật quảng cáo quy định và pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
- Chủ thể vi phạm đối mặt với 3 cấp độ chế tài: xử phạt hành chính, bồi thường dân sự và truy cứu trách nhiệm hình sự về tội quảng cáo gian dối.
- Việc chủ động thu thập chứng cứ điện tử, lập vi bằng sớm là chìa khóa để giải quyết tranh chấp hiệu quả.
1. Bản chất và các dấu hiệu nhận biết hành vi quảng cáo sai sự thật
Hoạt động quảng cáo đóng vai trò cầu nối thông tin giữa bên cung cấp và người tiêu dùng. Tuy nhiên, việc truyền tải thông điệp phải tuân thủ chặt chẽ các nguyên tắc trung thực, chính xác nhằm đảm bảo trật tự thị trường và quyền lợi hợp pháp của các bên.
1.1. Thế nào là quảng cáo sai sự thật theo quy định pháp luật?
Căn cứ quy định tại Luật Quảng cáo 2012 (số 16/2012/QH13), hành vi quảng cáo không đúng hoặc gây nhầm lẫn về khả năng kinh doanh, khả năng cung cấp sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ; về số lượng, chất lượng, giá cả, công dụng, kiểu dáng, bao bì, nhãn hiệu, xuất xứ, chủng loại hay phương thức phục vụ là hành vi bị nghiêm cấm. Đồng thời, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 (số 19/2023/QH15) cũng quy định rõ tổ chức, cá nhân kinh doanh không được lừa dối hoặc gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng thông qua hoạt động cung cấp thông tin.
Một nội dung quảng cáo bị xem là sai sự thật khi có sự sai lệch giữa thông tin công bố ra công chúng và các đặc tính kỹ thuật, pháp lý, nguồn gốc thực tế của sản phẩm được cơ quan chức năng chứng nhận.
1.2. Các hình thức quảng cáo sai lệch phổ biến trên thị trường
Trong thực tiễn thương mại, các vi phạm về quảng cáo thường biểu hiện dưới nhiều hình thức đa dạng:
- Thổi phồng công dụng vượt quá hồ sơ công bố: Điển hình là việc quảng cáo thực phẩm bảo vệ sức khỏe hoặc mỹ phẩm có công dụng điều trị dứt điểm như thuốc chữa bệnh.
- Gian dối về nguồn gốc, xuất xứ: Sản phẩm sản xuất trong nước nhưng lại gán mác nhập khẩu hoặc sử dụng các cụm từ gây nhầm lẫn về công nghệ quốc tế.
- Cung cấp thông tin lập lờ về giá và khuyến mại: Đưa ra mức giá ưu đãi ảo, nâng giá niêm yết lên cao rồi thông báo giảm giá sâu nhằm tạo tâm lý kích cầu.
- Sử dụng hình ảnh, giấy chứng nhận giả mạo: Sử dụng trái phép hình ảnh của cơ sở y tế, chuyên gia hoặc làm giả các chứng nhận chất lượng để tạo lòng tin.
💡 Ví dụ minh họa (tình huống giả định)
Công ty A kinh doanh sản phẩm thực phẩm chức năng nhưng đăng bài tiếp thị trên mạng xã hội cam kết chữa khỏi hoàn toàn bệnh lý mãn tính sau 2 tuần. Khi khách hàng sử dụng và không đạt kết quả, đồng thời cơ quan chức năng kiểm tra thấy hồ sơ công bố sản phẩm chỉ hỗ trợ tăng cường sức đề kháng, công ty A đã thực hiện hành vi cung cấp thông tin sai lệch về tính năng, công dụng sản phẩm.
2. Các rủi ro pháp lý và chế tài xử lý đối với hành vi quảng cáo sai sự thật
Hành vi vi phạm trong hoạt động tiếp thị không chỉ làm suy giảm uy tín doanh nghiệp mà còn dẫn đến nhiều hậu quả pháp lý nghiêm trọng trên cả ba phương diện: hành chính, dân sự và hình sự.
2.1. Chế tài xử phạt vi phạm hành chính và biện pháp buộc khắc phục
Đối với các vi phạm chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, cơ quan có thẩm quyền sẽ áp dụng chế tài hành chính. Pháp luật quy định khung xử phạt tiền tương đối nghiêm khắc đối với hành vi quảng cáo không đúng sự thật, đặc biệt trong các lĩnh vực nhạy cảm như dược phẩm, mỹ phẩm, bất động sản và dịch vụ tài chính.
Bên cạnh hình thức phạt tiền, đối tượng vi phạm còn phải chịu các biện pháp khắc phục hậu quả bắt buộc, bao gồm: buộc tháo gỡ, tháo dỡ, xóa bỏ quảng cáo hoặc cải chính thông tin công khai trên các phương tiện truyền thông.
| Hình thức chế tài | Căn cứ áp dụng | Hậu quả pháp lý chính |
|---|---|---|
| Xử phạt hành chính | Nghị định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực văn hóa, quảng cáo | Phạt tiền, tước quyền sử dụng giấy phép có thời hạn, buộc cải chính thông tin |
| Bồi thường dân sự | Bộ luật Dân sự 2015 và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 | Hoàn trả tiền mua hàng, bồi thường tổn thất tài sản, sức khỏe và tinh thần |
| Truy cứu hình sự | Điều 197 Bộ luật Hình sự (đã bị phạt hành chính hoặc kết án chưa xóa án tích) | Phạt tiền, cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù có thời hạn |
2.2. Trách nhiệm bồi thường thiệt hại dân sự đối với khách hàng
Khi người tiêu dùng tin vào nội dung tiếp thị sai lệch mà quyết định mua và sử dụng sản phẩm dẫn đến tổn thất về tài sản, sức khỏe hoặc tính mạng, bên bán phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng.
Theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015 (số 91/2015/QH13), bên gây thiệt hại phải bồi hoàn toàn bộ chi phí thực tế phát sinh nhằm khắc phục hậu quả, bao gồm chi phí điều trị y tế, thu nhập thực tế bị mất và các tổn thất tinh thần có liên quan. Trong môi trường điều hành, một phán quyết bất lợi về dân sự có thể ảnh hưởng sâu sắc đến vốn điều lệ là gì và dòng tiền vận hành của doanh nghiệp.
2.3. Rủi ro bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội quảng cáo gian dối
Ranh giới giữa một vi phạm hành chính và trách nhiệm hình sự nằm ở tiền sử vi phạm và tính chất nghiêm trọng của hành vi. Điều 197 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017 và Luật 86/2025/QH15) quy định rõ về Tội quảng cáo gian dối.
Theo đó, người nào quảng cáo gian dối về hàng hóa, dịch vụ, đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm, thì có thể bị phạt tiền hoặc phạt cải tạo không giam giữ, thậm chí bị áp dụng hình phạt tù. Bên cạnh đó, người phạm tội còn có thể bị cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định trong thời hạn luật định.
⚠️ Rủi ro cần tránh
Việc tái phạm hành vi quảng cáo sai lệch sau khi đã nhận quyết định xử phạt hành chính là dấu hiệu trực tiếp chuyển hóa vụ việc sang truy cứu trách nhiệm hình sự, gây nguy cơ đình chỉ toàn bộ hoạt động kinh doanh.
3. Hướng xử lý an toàn và thời điểm cần sự hỗ trợ của luật sư
Khi phát sinh tranh chấp hoặc đối mặt với các cáo buộc liên quan đến quảng cáo sai sự thật, sự chậm trễ trong việc thu thập chứng cứ và định hướng sai lầm có thể khiến tình hình trở nên nghiêm trọng hơn.
3.1. Quy trình thu thập chứng cứ và bảo toàn tài liệu pháp lý
Chứng cứ trên không gian mạng có tính chất dễ bị xóa bỏ hoặc chỉnh sửa trong thời gian ngắn. Do đó, ngay khi phát hiện hành vi sai phạm, các bên cần triển khai các bước bảo toàn dữ liệu:
- Lập vi bằng: Yêu cầu Thừa phát lại ghi nhận hiện trạng các bài viết, video, thông điệp quảng cáo trên mạng xã hội, website hoặc bảng hiệu ngoài trời. Vi bằng là nguồn chứng cứ có giá trị chứng minh vững chắc trước Tòa án.
- Lưu trữ tài liệu giao dịch: Thu thập hóa đơn mua hàng, phiếu bảo hành, hợp đồng, biên lai chuyển tiền và các đoạn tin nhắn trao đổi với bên bán.
- Kiểm tra hồ sơ công bố: Đối chiếu thông điệp quảng cáo với giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm hoặc giấy phép quảng cáo do cơ quan quản lý chuyên ngành cấp.
Cũng tương tự như việc tuân thủ các quy chuẩn nghiêm ngặt về mức phạt nồng độ cồn trong trật tự an toàn xã hội, doanh nghiệp cần giữ vững kỷ luật pháp lý trong hoạt động truyền thông thương mại.
3.2. Khi nào nên chủ động tham vấn luật sư chuyên môn?
Sự can thiệp sớm của luật sư giúp ngăn chặn rủi ro leo thang thành tranh chấp phức tạp hoặc vụ án hình sự.
Đối với doanh nghiệp, người đứng đầu như chủ tịch hội đồng thành viên hoặc đại diện theo pháp luật nên yêu cầu luật sư rà soát toàn bộ tài liệu truyền thông trước khi chạy chiến dịch lớn. Đối với người tiêu dùng, khi bị thiệt hại đáng kể về sức khỏe hoặc tài sản mà bên bán từ chối giải quyết, việc tham vấn luật sư để soạn thảo văn bản khiếu nại, thương lượng bồi thường hoặc nộp đơn khởi kiện là giải pháp an toàn nhất.
Để tìm hiểu thêm về các quy định pháp luật liên quan đến bảo vệ người tiêu dùng và hoạt động thương mại, bạn đọc có thể tham khảo thêm tại chuyên mục kiến thức pháp lý của chúng tôi.
4. Câu hỏi thường gặp về quảng cáo sai sự thật
Quảng cáo thổi phồng công dụng sản phẩm có bị coi là sai sự thật không?
Có. Hành vi thổi phồng công dụng, tính năng vượt quá hồ sơ công bố hoặc tài liệu chứng minh được cơ quan thẩm quyền cấp phép bị coi là quảng cáo không đúng hoặc gây nhầm lẫn theo luật định và sẽ bị xử phạt theo quy định.
Người tiêu dùng bị lừa dối do quảng cáo sai sự thật cần làm gì để đòi bồi thường?
Người tiêu dùng cần nhanh chóng lập vi bằng lưu lại nội dung quảng cáo, thu thập hóa đơn, chứng từ mua hàng và các bằng chứng về thiệt hại thực tế. Sau đó, có thể gửi văn bản yêu cầu doanh nghiệp thương lượng, bồi thường hoặc gửi đơn khiếu nại đến cơ quan bảo vệ người tiêu dùng, Tòa án có thẩm quyền.
Doanh nghiệp thuê người nổi tiếng quảng cáo sai sự thật thì trách nhiệm thuộc về ai?
Cả doanh nghiệp thuê quảng cáo và người nhận quảng cáo (người nổi tiếng, KOL) đều phải chịu trách nhiệm pháp lý tương ứng với vai trò của mình. Nếu người quảng cáo không kiểm tra tài liệu kiểm chứng mà cung cấp thông tin sai lệch thì cũng bị xử lý hành chính hoặc liên đới bồi thường thiệt hại.
Hành vi quảng cáo sai sự thật khi nào sẽ bị chuyển hồ sơ xử lý hình sự?
Hành vi sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội quảng cáo gian dối khi người thực hiện đã từng bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà vẫn tiếp tục vi phạm.
Đúc kết lại, nguyên tắc vàng để phòng ngừa rủi ro tiếp thị là: mọi thông điệp truyền thông đều phải dựa trên hồ sơ chứng minh pháp lý rõ ràng và trung thực với người tiêu dùng. Khi phát sinh các vướng mắc pháp lý phức tạp, các bên nên chủ động tìm kiếm sự trợ giúp chuyên môn để bảo vệ tối đa quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Tư vấn chuyên môn
Nội dung được biên soạn và chịu trách nhiệm chuyên môn bởi Luật sư Bùi Khắc Long (Chứng chỉ hành nghề số 17116/TP/LS-CCHN — Đoàn Luật sư TP.HCM) cùng đội ngũ Công ty Luật TNHH Duy Minh, có kinh nghiệm thực tế trong các lĩnh vực hình sự, đất đai, dân sự, thừa kế và doanh nghiệp tại TP.HCM. Mỗi vụ việc có tình tiết riêng; khi hồ sơ phức tạp, có tranh chấp hoặc sắp phát sinh thủ tục tố tụng, Quý khách nên trao đổi trực tiếp với luật sư để được đánh giá hồ sơ và định hướng phương án phù hợp. Hotline: 0931 222 515 — Website: https://luatsuhcm.com.vn
*Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo và không thay thế cho tư vấn pháp lý chuyên sâu. Do tính chất đặc thù và các tình tiết riêng biệt của mỗi vụ việc, giải pháp thực tế có thể thay đổi tùy thuộc vào hồ sơ và bối cảnh pháp lý tại từng thời điểm. Để nhận phương án tối ưu cho trường hợp của mình, Quý khách vui lòng liên hệ trực tiếp Công ty Luật TNHH Duy Minh — Hotline 0931 222 515 để được hướng dẫn cụ thể.
Cần Tư Vấn Pháp Lý?
Liên hệ ngay Luật sư TPHCM qua Hotline: 0931 222 515 để được hỗ trợ kịp thời.